تمام مطالب مهم طرح کیفی توصیفی در ابتدایی
اهمیت ارزشیابی تحصیلی در دوره ی ابتدایی
سنجش و ارزشیابی جزیی جدایی ناپذیر از فرایند یاددهی یادگیری محسوب می گردد که از آن طریق می توان ،میزان مسیر طی شده تا رسیدن به اهداف آموزشی را مشاهده نمود.به عبارتی یکی از مهمترین فعالیت هایی است که در جریان جاری تعلیم و تربیت و به دور از هرگونه شرایط نگران کننده ، اضطراب آور و تنش زا ،انتظار می رود که اتفاق افتد.
ضرورت تغییر نظام ارزشیابی فعلی
یکی از عواملی که تغییر در نظام ارزشیابی فعلی را اجتناب ناپذیر می سازد،وجود آسیب ها و کاستی های موجود نظام ارزشیابی تحصیلی است. برخی از این آسیب ها و کاستی های موجود در نظام ارزشیابی تحصیلی دوره ی ابتدایی عبارتند از:حافظه پروری و کم توجهی به حیطه ها و سطوح مختلف یادگیری ،تحمیل اضطراب نامطلوب به دانش آموزان ،افزایش تکرار پایه ی تحصیلی هدف شدن امتحان به جای یادگیری ،کم توجهی به بهداشت روانی محیط یاددهی- یادگیری ،کم توجهی به پرورش خلاقیت و روحیه ی پرسش گری ،حاکمیت امتحان های پایانی و توجه اندک به تلاش و پیشرفت همه جانبه دانش آموزان،سنجش کمی و بی اهمیتی به سنجش کیفی و استفاده محدود و ناچیز از ابزارها و روش های سنجش جایگزین ،که البته باید اذعان کرد ،آسیب های ذکر شده به صورت یک جا ،مصداق نداشته و آموزگاران گرامی با به کارگیری روش ها و ابزارهای جدید ، با نگرش نو تلاش کرده اند تا این آسیب ها به حداقل برسد
ارزشیابی کیفی-توصیفی چیست؟
ارزشیابی توصیفی ، شیوه ای از ارزشیابی تحصیلی – تربیتی است که اطلاعات لازم و معتبر و مستند برای شناخت دقیق و همه جانبه ی فراگیران در ابعاد مختلف یادگیری ،با استفاده از روش ها و ابزارهای مناسب سنجش همانند ،آزمون ها (به ویژه آزمون های عملکردی)پوشه کار، مشاهدات در حول فرایند یاددهی- یادگیری فراهم می نمایدتا بر اساس آن بازخورد های کیفی مورد نیاز ،برای کمک به یادگیری بهتر در فضای روانی- عاطفی مطلوب تر ارائه گردد.
ارزشیابی کیفی - توصیفی
ارزشیابی کیفی - توصیفی شیوه ای از ارزش یابی تحصیلی است که اطلاعات لازم و معتبر و مستند برای شناخت دقیق و همهجانبهی فراگیران در ابعاد مختلف یادگیری، با استفاده از روشها و ابزارهای مناسب سنجش،همانند آزمونها (بهویژه آزمونهای عملکردی) پوشه کار، مشاهده ،در حول فرایند یاددهی - یادگیری فراهم مینماید تا براساس آن بازخوردهای کیفی – توصیفی موردنیاز، برای کمک به یادگیری بهتر در فضای روانی - عاطفی مطلوبتر، ارائه گردد. بنابراین بهطور اجمال میتوان گفت که نظام ارزشیابی کیفی - توصیفی نوعی ارزشیابی است که:
الف) زمینهی مشارکت فعال دانشآموز و والدین را در فرایند ارزشیابی فراهم مینماید.
ب) در جمعآوری اطلاعات از ابزارهای متنوع و جدید برای افزایش اعتبار اطلاعات استفاده مینماید.
ج) معلم و شورای مدرسه با جمعبندی، تحلیل و تفسیر دقیق اطلاعات و با توجه به ابعاد مختلف یادگیری و عاطفی و مهارتی درخصوص ارتقاء دانشآموز به پایهی بالاتر تصمیمگیری مینمایند.
د) از نتایج سنجش و ارزشیابی در رفع موانع یادگیری دانشآموز در طول فرایند یاددهی- یادگیری استفاده میشود.
هـ) با تسهیل شـرایط ارتقاء و مداخلههای مناسـب در زمان مقتضی از افت تحصیلی تا حد قابلتوجهی جلوگیری مینماید.
و) متناسب با نیاز دانشآموزان از بازخوردهای کیفی با عبارتهای واضح و روشن که منجر به تشویق و ترغیب دانشآموز برای تلاش بیشتر شود استفاده میشود.
ز) در جهت تقویت فعالیتهای گروهی تلاش مینماید.
تفاوت های ارزشیابی کیفی –توصیفی با ارزشیابی سنتی درشش محور می توان اشاره کرد:
محور اول : تغییر تأکید از ارزشیابی پایانی به ارزشیابی تکوینی
در رویکرد سنتی ارزشیابی، عمدتاً معلمان، تلاش مینمودند از نتایج یادگیری دانشآموزان ارزشیابی به عمل آورند و آن را به صورت نمره گزارش دهند. کمتر تلاش میشد که به نحوه و چگونگی یادگیری و بهبود آن توجه شود. در این الگوی جدید ارزشیابی، معلم، ارزشیابی را در خدمت یادگیری قرار میدهد؛ لذا نگاه وی به آن کاملاً تغییر میکند. ارزشیابیهای او به گونهای است که به یادگیری بهتر بینجامد. لذا ضعفهای عملکرد دانشآموزان و قوتهای آنها، برای این منظور بررسی میشود که راهی برای برطرف کردن و یا بهبود آنها یافت شود، نه این که صرفاً ضعفها منعکس شود. همچنین این الگوی ارزشیابی، موجب میشود معلم خود را همسفر یادگیری دانشآموزان بداند و با آنها در مسیر حرکت کند، نه مانند کسی که در پایان راه ایستاده و منتظر است که مشاهده کند چه کسی زودتر به پایان راه (یادگیری) میرسد.
اگر یادگیری را جریانی هدفمند و پیوسته بدانیم که از مبادی آغاز و به نتایج میرسد؛ ارزشیابی هم جریانی پیوسته است که از مبادی آغاز میشود و به نتایجی میرسد؛ یعنی دوش به دوش یادگیری به پیش میرود؛ لذا ارزشیابی زمانی برای یادگیری و در جهت بهبود یادگیری خواهد بود که پیوسته اطلاعات مفیدی برای دانشآموزان از طریق بازخورد، فراهم آورد. با ترکیب و تحلیل اطلاعات به دست آمده از این نوع ارزشیابیها که طی مراحل مختلف گردآوری شده است، معلم می تواند تصمیمهای مناسب آموزشی درباره دانشآموز بگیرد.با این توضیحات روشن می شود که این الگوی ارزشیابی کاملاً پویا است و عنصری که پویایی آن را تشدید می نماید ارائه بازخورد های توصیفی است. تحقیقات زیادی نشان داده است که بازخوردهای توصیفی موجب بهبود یادگیری دانش آموزان می شود.
محور دوم : تغییر مقیاس فاصلهای (20 – 0) به مقیاس ترتیبی (خیلی خوب،خوب،قابل قبول،نیازمندآموزش و تلاش بیشتر)
در طول سالیان دراز، مقیاس مورد استفاده در کشور، مقیاس فاصلهای (نمره 20-0) بوده است و معلمان نتایج آزمونها را براساس آن به دانشآموزان و والدین، بازخورد دادهاند. این شکل از بازخورد به دلیل ابهام درتغییر و دقت زیاد در فواصل بین آن (هشتاد قسمتِ بیست و پنج صدمی )، رقابت برانگیز بوده به همین دلیل است که در طول این سالها، نمرة بیست بسیار مورد احترام وتوجه بوده است. مقیاس ترتیبی(خیلی خوب،خوب،قابل قبول،نیازمندآموزش و تلاش بیشتر) این مشکلات را ندارد، کمتر ایجاد رقابت مینماید و انعطاف پذیری بیشتری دارد؛ در طرح ارزشیابی توصیفی، جایگزین نمره در کارنامه است. به سخن دیگر در حین فرایند یاددهی ـ یادگیری دانشآموزان، بازخورد ترتیبی یا فاصلهای دریافت نمیکنند. به واقع تصور میرود که دریافت این نوع بازخوردها از سوی معلم فرآیند یادگیری دانشآموزان را سست مینماید.
در این طرح خلاء این بازخوردها را بازخوردهای توصیفی پر میکند. بازخوردهای توصیفی، بازخوردهایی با معناو مؤثری هستند که دانشآموزان را در جهت شناخت وضعیت پیشرفت یادگیری خود قرار میدهند وآنان همچنین ازاین طریق رهنمودهایی برای بهبود یادگیری دریافت میدارند.
تصور حذف بازخورد نمره برای بسیاری از معلمان، ناممکن است. به زعم آنها نمره اهرم انگیزشی قوی است و یکی از ابزارهای اقتدار معلم است، حذف آن خلاء بزرگی در جریان یادگیری ایجاد میکند. اما واقعیت این است که حذف نمره و هر گونه بازخورد غیر توصیفی، مشکلی ایجاد نمیکند. حتی به بهبود شرایط یادگیری هم میانجامد؛ زیرا بچهها دیگر نگران کسب نمره نیستند. آنها به دنبال شناخت اشتباه خود در فعالیتهای یادگیری هستند. والدین نیز از کودک نمره نمیخواهند بلکه از فرزندشان میپرسند که «امروز چه یاد گرفتهای؟» حذف نمره، حذف یکی از عوامل استرسزا است. بنابراین در کلاس شرایطی فراهم میشود که مسافر کوچک سفر یادگیری سفرش را با آرامش خاطر دنبال کند.
محور سوم: تنوعبخشی به ابزارهای جمعآوری اطلاعات
فعالیت ارزشیابی تحصیلی با دو فعالیت جزیی : الف) جمعآوری اطلاعات ، ب) داوری درباره وضعیت یادگیری دانشآموزمشخص می گردد. درفعالیت نخست، معلم اطلاعاتی را از وضعیت یادگیری دانشآموز جمعآوری مینماید. در شیوه سنتی این اطلاعات عمدتاً از طریق آزمونهای مداد ـ کاغذی (امتحان) یا پرسشهای کلاسی جمع آوری میشد.اما در این طرح ابزارهای جمعآوری اطلاعات متنوع شده اند و علاوه بر آنها ابزارهای دیگری چون پوشةکار، ابزارهای ثبت مشاهده، تکالیف درسی و آزمونهای عملکردی نیز مورد استفاده قرار میگیرند.این ابزارها اطلاعات بیشتر و وسیعتری را برای معلم، آماده میسازد و بنابراین هم اعتبار اطلاعات به سبب تنوع در ابزارها بیشتر میشود و هم قضاوت و داوری معلم واقعی تر و منصفانهتر خواهد شد.اساس کار در تنوعبخشی به ابزارهای گردآوری اطلاعات از وضعیت یادگیری دانشآموز، واقعیتر کردن اطلاعات است که همان مشاهده کودک در حین فعالیت و بررسی آثار و محصولات یادگیری اوست.
محور چهارم: تغییر در ساختار کارنامه
کارنامه تحصیلی که در این طرح "گزارش پیشرفت" نام گرفته است به طور کلی مفصلتر و اندکی عمیقتر به گزارش رشد و پیشرفت دانشآموز می پردازد. بر خلاف کارنامه کمی ،که شامل فهرستی از نام دروس و نمره ها است، گزارش پیشرفت تحصیلی به شکل توصیفی، از وضعیت دانشآموز اطلاعاتی به والدین میدهد. همچنین در این گزارش تنها به وضعیت درسی صرف توجه نمیشود، بلکه به ابعاد عاطفی، جسمانی و اجتماعی توجه شده است. در گزارش پیشرفت تحصیلی والدین به روشنی درمی یابند که در چه بخش از انتظارات آموزشی، احتمالاً کودکشان مشکلاتی دارند وبا توجه به آن مشکلات توصیههایی را برای بهبود عملکرد تحصیلی فرزندشان دریافت مینمایند.
محور پنجم: تغییر در مرجع تصمیمگیرنده درباره ارتقاء دانشآموزان
در نظام سنتی ارزشیابی تحصیلی، تصمیمگیری درباره ارتقاء به نمرهای امتحان پایانی دانشآموز بستگی دارد. طبق شرایطی که از پیش تعیین شده است و بر اساس نمره های کسب شده مشخص میشود که آیا دانشآموز میتواند به پایه بالاتر ارتقاء یابد یا این که باید تکرار پایه بنماید. این تصمیمگیری را حتی در سالهای اخیر به عهده رایانه گذاشتهاند و رایانه به راحتی مشخص میکرد که فردی اجازه ارتقاء دارد یا نه!
اما در الگوی ارزشیابی توصیفی به سبب اینکه اطلاعات جمعآوری شده متنوع بوده، و شامل دادههای کمی و کیفی است، تحلیل و ترکیب این دادههاو تصمیم های آموزش مبتنی بر آن، از جمله تصمیمگیری درباره ارتقاء یا عدم ارتقاء دانشآموزان به عهدة معلم وشورای مدرسه است. در این الگوی ارزشیابی به معلم اختیار تصمیمگیری تفویض میشود، زیرا وی لایقترین فردی است که درباره دانشآموز میتواند تصمیم بگیرد.
در این الگو، معلم براساس شواهد گردآوری شده از فرآیند پیشرفت دانشآموز به دانشآموز اجازه ارتقاء میدهد. در صورتی که دانشآموزی بعد از انجام مداخلههای طولی و عرضی (در پایان سال تحصیلی و در بین سال تحصیلی) به حد مطلوب نرسید؛ پیشنهاد تکرار پایه را به مدیر و شورای مدرسه میدهد و شورا براساس شواهد موجود درباره آن تصمیمگیری مینماید. لذا ارزشیابی توصیفی تکرار پایه را تنها به عنوان یک مداخله در روند تحصیلی کودک میپذیرد و زمانی این مداخله انجام میشود که مشخص شود تکرار پایه برای کودک تأثیر مثبت خواهد داشت.
با توجه به آنچه که گفته شد و بر خلاف تصورات اشتباه و رایج، ارزشیابی توصیفی با ارتقاء خود به خود تفاوت دارد . زیرا در ارتقاء خود به خود تکرار پایه وجود ندارد و دانش آموزان بر اساس سن ارتقاء می یابند. اما در این روش ارتقاء و تکرار پایه منطقی تر و متناسب با نیاز آموزشی دانش آموز می شود. همچنین در این طرح، ارزشیابی از فعالیتهای کلاسی حذف
نمی شود بلکه ارزشیابی در خدمت بهبود یادگیری دانش آموزان قرار می گیرد به ویژه دانش آموزانی که ضعف عملکرد درسی داشته باشند.
محور ششم :توجه همه جانبه به تمامی جنبه های رشد
در الگوی ارزشیابی توصیفی، علاوه بر رشد بُعد عقلانی دانش آموز، به جنبه های دیگر رشد، از جمله رشد ابعاد اجتماعی، عاطفی و جسمانی نیز توجه شده است. معلم در طول سال با مشاهده رفتار و عملکرد دانش آموز ،گزارشی را از وضعیت او در حیطه های ذکر شده به شکل توصیفی، ارائه می دهد. این گزارش باید دقیق و حساب شده باشد و به دور از اغراق، از الفاظ و کلمات مثبت استفاده شود. در این گزارش برای نمونه گزاره هایی در توصیف وضعیت دانش آموز نظیر : دقت کردن در رعایت نکات بهداشتی ،کسب عادتهای مطلوب جسمانی ، همکاری با دیگران ، عمل به قوانین مدرسه ، احترام گذاشتن به دیگران ، شرکت در مباحث و گفتگوها و... بیان می گردد. این ها از جمله انتظاراتی است که در الگوی ارزشیابی توصیفی در زمینه توجه به حیطه های گوناگون رشد شخصیتی دانش آموز، مطرح شده است. انتظاراتی که در نظام سنتی، کاملاً نادیده انگاشته شده است.
اهداف ارزشیابی کیفی –توصیفی مصوب شورای عالی:
_ارتقاء بهداشت روانی دانش آموزان با کاهش اضطراب ناشی از امتحانات
_فراهم نمودن زمینه مناسب برای پرهیز از کمی گرایی صرف در ارزشیابی تحصیلی-تربیتی
_تأکید بر اهداف آموزش و پرورش به جای تأکید بر محتوای کتاب ها
_ارتقاء جایگاه ارزشیابی فرایندی و بهره گیری از نتایج آن در تعیین سرنوشت تحصیلی دانش آموزان
_کمک به رشد متعادل و همه جانبه شخصیت دانش آموزان با افزایش بهداشت روانی محیط یاددهی_یادگیری
_تقویت مشارکت دانش آموزان و اولیائ آنان در فرایند ارشیابی تحصیلی_ تربیتی
ابزار های ارزشیابی توصیفی:
1- پوشه کار ( کارنما) 2- برگ ثبت مشاهدات ( فهرست وارسی ، مقیاس درجه بندی، فهرست واقعه نگاری )
3_ آزمون ها ( عملکردی – مداد کاغذی و ...)4_ آزمون مداد کاغذی5_ تکالیف درسی
ارزشیابی پوشه ای (پوشه کار)
یک مجموعه هدفدار منظم از کار و فعالیّت فراگیر که نشان دهنده تلاش و کوشش و پیشرفت و رشد دست آوردها و موفقیّت های او می باشد. فراگیران را به فراگیرانی پویا و فعال تبدیل می کند که در برابر یادگیری و پیشرفت خود مسئول باشند پوشه کار مانند یک جورچین (پازل) مجموعه ی قطعاتی از کارهای هدفدار فراگیران است که به او امکان می دهد تا توانایی های خود را از جهات مختلف به نمایش بگذارد. البته هر پوشه می تواند شامل کار یک فرد یا یک گروه باشد. که به یک یا چند موضوع درسی اختصاص دارد که البته می توان در زمان معین فراگیر آن را به خانه ببرد یا در مدرسه نگهداری شود و در اختیار معلم سال بعد قرار گیرد.
پــوشه مانند یک پازل، مجموعه قطعاتی از کارهای دانش آموز است که با اتصال این قطعات می توان، از دانش آمـــوز تصویر کامل و روشن تــری به عنوان یک یادگیرنده مادام العمر به نمایش گذاشت. پوشه می تواند شامل فهرست های ارزشیابی معلم، گزارش کارهای دانش آموز، یادداشت های معلم، گزارش گردش های علمی و کارهای عملی و پروژه های دانش آموز باشد. این مجموعه متنوع به دانش آموز امکان می دهد، توانایی های خود را از جهات گوناگون به نمایش بگذارد. به این ترتیب، بدیهی است که در یک پوشه ممکن است قطعات جداگانه ای از کار دانش آموز موجود باشد که هرکدام به تنهایی اطلاعات معتبری به معلم یا دانش آموز ندهد، ولی از تلفیق و ترکیب آن ها می توان تصویری کامل از دانش آموز ارائه داد؛ درست به مثابه یک پازل
چرا باید از پوشه استفاده کنم؟
1_ دانش آموز از طریق ارائه پوشه خود فرصت پیدا می کند تا میزان توانایی ها و دانش خود را مستند سازد.
2_ پوشه دانش آموز به وی امکان می دهد شاهد رشدو پیشرفت خود باشد.همچنین اعتمادبه نفس اورا افزایش می دهد.
3_ پوشه فرصت شناخت و اصلاح اشتباهات را به دانش آموز می دهد. این کار توان ریسک کردن، نهراسیدن از اشتباه، جرأت پذیرش اشتباه و اصلاح آن را به وی می دهد. به این ترتیب دانش آموز را در فرایند آموزش خود سهیم می سازد.
4_ پوشه به دانش آموز فرصت می دهد بین آموخته های قبلی و جدید ارتباط برقرار کند.
5_ دانش آموز از طریق مرور پوشه های خود در سال های متوالی، می تواند قابلیت های خود را شناسایی کند و در مورد آینده تحصیلی و شغلی خود آگاهانه تصمیم گیری کند.
6_ پوشه ابزاری برای تعامل با همکلاسی ها، معلمان و والدین است.
7_ مرور پوشه دانش آموز، به معلم امکان می دهد با اطمینان بیش تر و بر اساس دلایل مستند در مورد دانش آموز قضاوت کند.
8_ مرور پوشه دانش آموز به والدین امکان می دهد در جریان پیشرفت فرزندشان قرار گیرند، نقاط قوت و ضعف او را بشناسند و نقش مثبت، سازنده و فعالی در هدایت تحصیلی او داشته باشند.
9_ زمانی که قرار است دانش آموز بخشی از کارهای خود را برای نگهداری در پوشه انتخاب کند، این عمل به وی فرصت تمرین برای تصمیم گیری های آگاهانه و قضاوت مسؤولانه می دهد.
10_ مرور پوشه دانش آموز به معلم فرصت می دهد قابلیت های وی را به درستی شناسایی و با توجه به تئوری هوش های چندگانه برای آموزش وی برنامه ریزی کند
راهکارهای اساسی اصلاح نظام ارزشیابی دوره ابتدایی:
1- تغییر رویکرد ارزشیابی تحصیلی از آموزش سپس ارزشیابی به:
الف)ارزشیابی برای یادگیری
ب)ارزشیابی به عنوان موقعیتی برای یادگیری
ج)درهم تنیدگی آموزش و ارزشیابی
2_ بازخورد کیفی به جای بازخورد عددی و کمی با هدف:
الف)توجه به فرایند تلاش ،پیشرفت و موقعیت دانش آموزان
ب)تعیین ضعیت عملکرد دانش آموز در دست یابی به اهداف پیش بینی شده
ج)مشخص کردن انتظارات جدید با توجه به وضعیت عملکرد دانش آموز
د)ارائه رهنمود و هدایت تلاش های دانش آموز برای یادگیری
3_تنوع ابزارهای جمع آوری اطلاعات:
الف) سنجش سطوح بالای یادگیری (از ساده تا پیچیده)
ب)سنجش حیطه های مختلف (شناختی – عاطفی- مهارتی)
ج)سنجش ویژگی های رفتاری
4_ مقیاس رتبه ای به جای مقیاس فاصله ای
5_ارتقاء دانش آموز با نظر معلم و تکرار پایه با پیشنهاد معلم و تأیید شورای مدرسه
6_تغییر ساختار کارنامه (گزارش پیشرفت تحصیلی):
الف)ویژگی های برجسته دانش آموزان
ب)عملکرد درسی
ج)ویژگی های رفتاری
د)توصیه های معلم
نتیجه گیری
ارزشیابی توصیفی رویکردی در ارزشیابی تحصیلی- تربیتی است که از طریق آن اطلاعات لازم،معتبر و مستند برای شناخت دقیق و همه جانبه فراگیران در ابعاد مختلف یادگیری(شناختی – عاطفی- مهارتی)با استفاده از ابزارها و روشهای مناسب مانند پوشه کار،آزمون ها(آزمون های مداد کاغذی وعملکردی )مشاهدات و ...در طول فرایند یاددهی -یادگیری به دست می آیدتا براساس آن ها بازخوردهای مورد نیاز برای کمک به یادگیری بهتر در فضای روانی – عاطفی مطلوب تر برای دانش آموزان و اولیاء ارائه گردد.
یکی از اهداف و شعارهای الگوی ارزشیابی کیفی-توصیفی "آرامش خاطر مسافر سفر یادگیری"است.این الگوبا این جهت گیری می تواند در راستای فراهم نمودن محیطی خالی از فشار و استرس ،مؤثرباشد.کاهش نقش امتحانات پایانی در جریان ارزشیابی و حذف نمره ،باعث کاهش خشونت،تحقیر و سرزنشوتوهین دانش آموزان شده است.
حال،در جریان تحول در نظام ارزشیابی تحصیلی و استفاده از روش های جدید،این امکان وجود دارد که این خطا رخ دهد.یعنی تصور شود که ارزشیابی کیفی-توصیفی یعنی صرفاً ابزار جمع آوری اطلاعات،یعنی پوشه کار،فهرست وارسی و یا حتی کارنامه ی توصیفی. در حالی که این ها تنها ابزارندو روح ارزشیابی همانا در گام های دیگر و در مفهوم پویایی و رشد دهنده بودن و همراهی و هم یاری ارزشیابی با یادگیری است.
بنابراین ،باید به جد مراقب بود که این خطای ذهنی دوباره در ذهن کارگزاران نظام آموزشی صورت نپذیرد.تحقق این هدف از یک سو، مستلزم مراقبت از روند توسعه و استقرار این رویکرد در نظام آموزشی است واز سوی دیگر، نیازمند اهمیت یافتن معلم و آمادگی او برای پذیرش تحول و نوآوری است. لذا این نوآوری باید عمیق و دقیق ودر دل و ذهن معلم جای گیرد. این امر نیز نیازمند توسعه کمی و کیفی آموزش معلمان و دیگر نیروهای شریک و سهیم در گسترش این رویکرد می باشد.در این صورت عمی توان به موفقیت این نوآوری امید بست، به گونه ای که به درستی اشاعه یافته و در نظام آموزشی مستقر گردد.
منابع و مآخذ :
1-شکوهی مرتضی-حصاربانی زهرا- جهان آرا نادر:1388 ارزشیابی کیفی- توصیفی،اهداف،ویژگی های دوره ابتدایی،چالش ها و راهکارهای اجرایی
2- حسنی، محمد: 1382، راهنمای ارزشیابی توصیفی،دفتر ارشیابی تحصیلی وتربیتی.
3-حصاربانی،زهرا،1385،ارزشیابی توصیفی الگویی جدید در ارزشیابی تحصیلی
4-حسنی محمد:1387 راهنمای اجرای ارزشیابی کیفی توصیفی در کلاس درس
5-بنی اسدی حسین: 1384 آشنایی باطرح ارزشیابی توصیفی
6-شکوهی مرتضی-قره داغی بهمن:1388 مدیریت پوشه کار(جورچین دانستن،توانستن وبه کار بستن در ارزشیابی کیفی-توصیفی)